तिकीट साठा हरवल्याचे निदर्शनास आल्यास घ्यावयाची कार्यवाही

6.01 तिकीट हरवल्याचे निदर्शनास आल्यास घ्यावयाची कार्यवाही

(अ) साठा विभागात (Stores Division) तिकिट हरवल्याचे आढळल्यास, विभागीय नियंत्रक (Stores) यांनी तात्काळ

मुख्य सुरक्षा व दक्षता अधिकारी,

उपमहाव्यवस्थापक (वाहतूक – TR),

उपमहाव्यवस्थापक (S&P)

यांना अहवाल द्यावा व सर्व विभागांना त्याची माहिती एकाच वेळी द्यावी.

(ब) वाहकाकडून तिकिट हरवल्याचे आढळल्यास, वाहकाने लेखी स्वरूपात डेपो व्यवस्थापकास कळवावे.

डेपो व्यवस्थापकाने नोंदी तपासून खात्री करून तात्काळ विभागीय नियंत्रकास अहवाल सादर करावा.

विभागीय नियंत्रकाने उपमहाव्यवस्थापक (TR) यांना कळवून, हरविलेल्या तिकिटांचा तपशील २४ तासांच्या आत सर्व विभागीय नियंत्रकांना कळवावा.

जर डेपोमध्ये तिकिट हरविल्याचे आढळल्यास, डेपो व्यवस्थापकाने तात्काळ विभागीय नियंत्रकास सविस्तर माहिती द्यावी व पुढील कार्यवाही विभागीय नियंत्रकाने करावी.

(क) हरविलेल्या तिकिटांचा संपूर्ण तपशील (प्रकार, सिरीज, क्रमांक, दर व किंमत) अहवाल देताना देणे बंधनकारक आहे.

6.02 गैरप्रकाराचा संशय

तिकिट हरविणे हे गैरप्रकारामुळे झाले असल्याचा संशय असल्यास,

डेपो स्तरावर : डेपो व्यवस्थापक स्थानिक पोलीस ठाण्यात तक्रार दाखल करतील.

साठा विभागात : विभागीय नियंत्रक (Stores) तक्रार दाखल करतील.

तसेच दोषी कर्मचाऱ्यांविरुद्ध विभागीय कारवाई सुरू करण्यात येईल.

6.03 प्राथमिक चौकशी

जर प्राथमिक चौकशीत अधिकारी अथवा त्याच्या अधिनस्त कर्मचाऱ्यांची थेट चूक नसल्याचे दिसून आले, तरी तिकिट अपहाराचा कट आहे का याची सखोल चौकशी करण्यात येईल व त्याचा अहवाल

उपमहाव्यवस्थापक (TR),

मुख्य सुरक्षा व दक्षता अधिकारी,

उपमहाव्यवस्थापक (S&P)

यांना सादर करण्यात येईल.

6.04 वाहक दोषी आढळल्यास

प्राथमिक चौकशीत वाहक जबाबदार आढळल्यास, प्रथमदर्शनी निष्काळजीपणाचा आरोप ठेवून सखोल चौकशी केली जाईल.

चौकशीदरम्यान आवश्यक असल्यास सक्षम प्राधिकाऱ्याच्या आदेशाने वाहकास निलंबित करण्यात येऊ शकते.

त्याच वेळी हरविलेल्या तिकिटांच्या संपूर्ण दर्शनी मूल्याचा (Face Value) डेबिट खालीलप्रमाणे आकारण्यात येईल :

(अ) प्रवासी / सामान / आरक्षण तिकिटे – दर्शनी मूल्याने

(खाते क्र. 619 – Shortage Recoverable Account मध्ये डेबिट

आणि खाते क्र. 658 – Suspense Account मध्ये क्रेडिट)

(ब) सामान तिकिटांसाठी – संबंधित तिकिट पुस्तकातील १०० तिकिटांपैकी जास्तीत जास्त मूल्य गृहीत धरून.

6.05 निष्काळजीपणा परंतु फसवणूक नसल्यास

जर चौकशीत असे सिद्ध झाले की तिकिट हरविणे हे केवळ निष्काळजीपणामुळे झाले असून फसवणूक नव्हती, तर वरील डेबिट रद्द करून

वाहकाकडून प्रति पुस्तक किंवा त्याच्या भागासाठी रुपये 10/- इतकी दंडरक्कम वसूल करण्यात येईल.

सामान तिकिटांच्या बाबतीत दंड १०% किंवा रुपये 10/- (जे कमी असेल ते) इतकाच राहील.

फसवणूक सिद्ध झाल्यास, शिस्तभंग कारवाईनुसार संपूर्ण रक्कम वसूल करून

खाते क्र. 619 मध्ये जमा करण्यात येईल व Suspense Account (658) साफ करण्यात येईल.

6.06 हरविलेली तिकिटे नंतर सापडल्यास

पूर्वी हरविलेली म्हणून जाहीर केलेली तिकिटे नंतर सापडल्यास,

ती वापरात आणू नयेत. सर्व तिकिटांची सखोल तपासणी करून,

रद्द (Cancelled) शिक्का मारावा.

ती तिकिटे ६ महिने परीक्षणासाठी साठवून ठेवून, नंतर नोंद करून नष्ट करण्यात यावीत.

छापील, फाटकी, कीड लागलेली किंवा वापरण्यायोग्य नसलेली तिकिटेही याच पद्धतीने नष्ट करावीत.

6.07 नोंद

तिकिट नष्ट केल्याबाबतची योग्य नोंद संबंधित तिकिट पुस्तक नोंदवहीत करणे बंधनकारक आहे.

🔹 चार्जशीटला उत्तर देण्याचा नमुना

(Reply to Charge Sheet)

प्रति,

मा. विभागीय नियंत्रक,

महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ,

________ विभाग.

विषय : चार्जशीट क्रमांक ______ दिनांक ______ बाबत स्पष्टीकरण / उत्तर.

महोदय,

मला दिनांक ______ रोजी प्राप्त झालेल्या वरील संदर्भित चार्जशीटमधील आरोपांबाबत खालीलप्रमाणे माझे स्पष्टीकरण सादर करीत आहे.

1️⃣ प्राथमिक निवेदन

मी महामंडळाचा प्रामाणिक व निष्ठावान कर्मचारी असून आजपर्यंत माझ्या सेवाकाळात कोणताही आर्थिक गैरप्रकार अथवा शिस्तभंगाचा गंभीर दोष माझ्यावर सिद्ध झालेला नाही.

2️⃣ तिकिट हरविण्याबाबत वस्तुस्थिती

चार्जशीटमध्ये नमूद केल्याप्रमाणे, दिनांक ______ रोजी माझ्याकडील तिकिट पुस्तिका / तिकिटे हरवल्याची बाब खरी असली तरी ती अनवधानाने व अनिच्छितपणे घडलेली आहे. सदर घटना घडताच मी तात्काळ प्रामाणिकपणे लेखी स्वरूपात डेपो व्यवस्थापकांना अहवाल दिला होता.

3️⃣ गैरप्रकाराचा हेतू नसल्याचे स्पष्टिकरण

सदर प्रकरणात :

कोणताही फसवणुकीचा (Fraud)

कोणताही आर्थिक अपहाराचा (Misappropriation)

अथवा हेतुपुरस्सर गैरप्रकाराचा (Malpractice)

माझा उद्देश नव्हता व तसे कोणतेही पुरावे उपलब्ध नाहीत.

ही बाब Accounts Manual – Clause 6.05 नुसार स्पष्टपणे निष्काळजीपणाचा प्रकार ठरते.

4️⃣ नियमानुसार सौम्य दंडाची तरतूद

महामंडळाच्या खातेनियमावलीनुसार, केवळ निष्काळजीपणामुळे तिकिट हरविल्यास :

दर्शनी मूल्याचा पूर्ण डेबिट लावणे योग्य नाही

प्रति तिकिट पुस्तक रुपये 10/- इतका दंड आकारण्याची तरतूद आहे

तसेच फसवणूक सिद्ध झाल्याशिवाय कठोर शिस्तभंग कारवाई करण्याची तरतूद नाही.

5️⃣ नैसर्गिक न्यायाचा सिद्धांत

माझ्यावर कारवाई करताना नैसर्गिक न्यायाचा सिद्धांत (Principle of Natural Justice) लागू होणे आवश्यक आहे.

दोषाचा हेतू, परिस्थिती व माझा पूर्वसेवावृत्तांत विचारात घेणे आवश्यक आहे.

6️⃣ नम्र विनंती

वरील सर्व बाबींचा सहानुभूतीपूर्वक विचार करून :

सदर प्रकरण निष्काळजीपणाच्या श्रेणीत गणावे

नियमानुसार सौम्य दंड लावून प्रकरण निकाली काढावे

माझ्यावर कोणतीही कठोर शिस्तभंग कारवाई करू नये

अशी नम्र विनंती करीत आहे.

आपला नम्र,

दिनांक : ________

स्वाक्षरी : ____________

नाव : __________________

हुद्दा : वाहक

कर्मचारी क्रमांक : ______

डेपो : __________________

🚍 वाहकासाठी संरक्षणात्मक कायदेशीर मुद्दे - 

1️⃣ तिकिटे ही शासकीय मालमत्ता असली तरी दोषाचा हेतू सिद्ध करणे आवश्यक

तिकिट हरविणे आपोआप फसवणूक ठरत नाही.

निष्काळजीपणा (Negligence) व गैरप्रकार (Fraud/Malpractice) यात कायदेशीर फरक आहे.

हेतुपुरस्सर अपहाराचा ठोस पुरावा नसल्यास कठोर कारवाई बेकायदेशीर ठरते.

2️⃣ Accounts Manual – Clause 6.05 : मुख्य संरक्षण

केवळ निष्काळजीपणामुळे तिकिट हरविल्यास

👉 पूर्ण दर्शनी मूल्य वसूल करता येत नाही

👉 ₹10 प्रति तिकिट पुस्तक (किंवा त्याचा भाग) इतकाच दंड लागू

यापेक्षा अधिक दंड / शिक्षा ही नियमबाह्य ठरते.

3️⃣ तात्काळ व प्रामाणिक अहवाल दिल्यास दोष कमी होतो

वाहकाने स्वतःहून व तात्काळ लेखी अहवाल दिला असल्यास

👉 हेतू नसल्याचे द्योतक ठरते

👉 शिक्षा सौम्य ठेवणे बंधनकारक होते

विलंब हा दोष वाढवतो, पण तात्काळ अहवाल संरक्षणात्मक बाब आहे.

4️⃣ नैसर्गिक न्यायाचा सिद्धांत (Principle of Natural Justice)

चौकशीपूर्वी दोष ठरवता येत नाही

ऐकून न घेता दंड / निलंबन देणे बेकायदेशीर

वाहकास :

स्पष्टीकरणाची संधी

साक्षीदार तपासण्याचा अधिकार

कागदपत्रांची प्रत मिळण्याचा अधिकार आहे